ในจังหวัดสุรินทร์ของประเทศไทยมีสิ่งที่น่าทึ่งและเป็นเอกลักษณ์อย่างหนึ่งที่นับถือได้เป็นที่สูงขึ้นในระดับแผ่นดินไทย นั่นคือผ้าละเบิก – ลวดลายผ้าที่มีเอกลักษณ์และความหลากหลายที่ไม่ซ้ำซ้อน ในบทความนี้เราจะสำรวจข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับผ้าละเบิกและที่มาของลวดลายที่น่าประทับใจนี้ในจังหวัดสุรินทร์ โดยใช้บทความต้นฉบับเป็นแหล่งข้อมูลหลัก.
ลวดลายละเบิก
ละเบิก เป็นคําเรียกในภาษาท้องถิ่น หมายถึงเปิด ลวดลายที่เป็นเอกลักษณ์ของผ้าชนิดนี้เกิดจากการเรียงสีเส้นยืนเป็นลายริ้วหลากสีแล้วทอตัดให้เป็นลาย ตาราง โดยใช้สีเดียวกันกับเส้นยืน มีสีหลักคือสีขาว และสีรอง ได้แก่ สีน้ําเงินหรือ สีม่วง สีเขียว สีเหลือง ในผ้าลายดั้งเดิมซึ่งใช้เป็นผ้านุ่งในชีวิตประจําวันจะมีสีแดง เฉพาะส่วนที่เป็น “เจือย” เท่านั้น แต่ปัจจุบันมักมีสีแดงทออยู่ในตัวลายด้วย (นางเฉือน แม่นจิตร ผู้ให้ข้อมูล) และการให้สีเข้มทึบ มักจะพบในกลุ่มชาติพันธุ์เขมร ส่วนกลุ่มชาติพันธุ์กูยใช้สีสันสดใสกว่า
การทอผ้าละเบิก
ผ้าละเบิก ลักษณะเป็นผ้ายกดอกลายตารางสี่เหลี่ยม การทอจะยกตะกอครั้งละ 2 ตะกอ คือ ตะกอที่ 1-2 และตะกอที่ 3-4 เพื่อทอเป็นพื้น ส่วนลวดลายเกิดจากการแยกตะกอ 2-3 ซึ่งส่วนใหญ่จะมีเส้นยืนสีเหลืองและสีขาวอยู่ด้วย เมื่อทอออกมาแล้ว ทำให้เห็นลายเด่นชัดขึ้น
ลักษณะของผ้าละเบิก
คำว่า ละเบิก เป็นภาษาเขมร หมายถึง เปิด ใช้เรียกลวดลายผ้าที่เกิดจากการใช้เทคนิคการทอผ้า โดยใช้ตะกอตั้งแต่ 4-12 ตะกอในการดึงเส้นไหมยืนให้เปิดเป็นช่องขึ้นลงสลับกัน เพื่อเป็นช่องให้สอดกระสวยที่บรรจุหลอดด้ายพุ่งเข้าไป เป็นการเปิดลายด้วยการเหยียบตะกอขึ้นลงครั้งละ 2 ตะกอพร้อมกัน เมื่อทอไปเรื่อยๆจะเกิดเป็นลายนูนขึ้นมาจากเนื้อผ้า เส้นไหมที่เป็นเส้นยืนและเส้นพุ่งจะใช้เส้นไหมสีเดียวกัน
สีของผ้าละเบิกและการนำไปใช้ประโยชน์
สีเส้นยืนที่ใช้จะมี 6 สี แต่เท่าที่ทอกันนิยมย้อมเส้นยืนเป็นสีเป็นสีม่วง สีส้ม สีเขียว สีเหลือง สีแดง และสีขาว สีเส้นพุ่งย้อม 6 สี เช่นเดียวกับเส้นยืนแล้วนำมากรอใส่กระสวย ส่วนการนำไปใช้ประโยชน์ จะใช้เป็นผ้านุ่งชายและหญิง นิยมใช้ในกลุ่มหญิงสูงวัยใช้นุ่งในโอกาสสำคัญ ใช้ในงานพิธีมงคลต่างๆ และใช้เป็นผ้านุ่งในโอกาสพิเศษ
